ขอบ้านเลขที่และขอทะเบียนบ้านใหม่ ต้องแจ้งภายใน 15 วัน ใช้เอกสารอะไรบ้าง

สร้างบ้านเสร็จแล้วต้องแจ้งขอเลขประจำบ้านต่อนายทะเบียนภายใน 15 วันนับจากวันที่สร้างเสร็จ ยื่นที่สำนักทะเบียนของพื้นที่ที่บ้านตั้งอยู่ ใช้เอกสารหลัก 4 อย่างตามคู่มือของกรมการปกครอง และการขอเลขประจำบ้านพร้อมออกทะเบียนบ้านใหม่ไม่มีค่าธรรมเนียม เพราะไม่อยู่ในรายการค่าธรรมเนียมทะเบียนราษฎร

ที่ทำให้คนสับสนคือคำว่า "ขอทะเบียนบ้านใหม่" ใช้เรียกได้หลายเรื่องที่ขั้นตอนไม่เหมือนกันเลย บทความนี้เน้นกรณีบ้านปลูกสร้างใหม่ที่ยังไม่เคยมีเลขที่บ้าน ซึ่งเป็นกรณีที่คนค้นหามากที่สุด

ใครบ้างที่ต้องขอเลขที่บ้านและทะเบียนบ้านใหม่

กลุ่มหลักคือคนที่ปลูกสร้างบ้านเองบนที่ดินของตัวเองแล้วบ้านหลังนั้นยังไม่มีเลขประจำบ้าน กฎหมายกำหนดให้เจ้าบ้านแจ้งต่อนายทะเบียนผู้รับแจ้งเพื่อขอเลขประจำบ้านภายใน 15 วันนับแต่วันสร้างบ้านเสร็จ เมื่อนายทะเบียนตรวจหลักฐานแล้วจะออกทะเบียนบ้านและมอบสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้านให้

กลุ่มที่สองคือคนที่ซื้อบ้านจากโครงการ กรณีนี้ส่วนใหญ่โครงการดำเนินการขอเลขที่บ้านไว้ให้แล้วตั้งแต่ก่อนโอน สิ่งที่ผู้ซื้อต้องทำจึงเป็นการรับเล่มทะเบียนบ้านในวันโอน แล้วค่อยไปย้ายชื่อเข้าทะเบียนบ้านหลังใหม่ ไม่ใช่การขอเลขที่บ้านใหม่

ส่วนคนที่เล่มทะเบียนบ้านหายหรือชำรุด นั่นเป็นคนละเรื่องกัน ไม่ได้ขอทะเบียนบ้านใหม่ทั้งระบบ แต่เป็นการขอรับสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้านใหม่ตามมาตรา 39 วรรคสอง ซึ่งมีค่าธรรมเนียมและใช้เอกสารคนละชุด รายละเอียดอยู่ในคู่มือเรื่องทะเบียนบ้านหายและวิธีขอเล่มใหม่

เอกสารที่ต้องเตรียมขอเลขที่บ้าน

คู่มือของสำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง ระบุเอกสารไว้สั้นกว่าที่หลายเว็บเขียนไว้มาก

จุดที่มักเข้าใจผิดคือใบ ท.ร. 9 หลายบทความเอาไปใส่รวมกับบัตรประชาชนเหมือนเป็นของที่ต้องหยิบจากบ้านไปด้วย ความจริงคือ ท.ร. 9 ชื่อเต็มว่าใบรับแจ้งเกี่ยวกับบ้าน เป็นแบบพิมพ์ที่ผู้ใหญ่บ้านหรือเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นออกให้เมื่อเราไปแจ้งว่ามีบ้านปลูกใหม่ในพื้นที่ ใครที่บ้านอยู่ในเขตที่มีผู้ใหญ่บ้าน ให้แจ้งกับผู้ใหญ่บ้านก่อนเพื่อรับใบนี้ แล้วค่อยนำไปยื่นที่ที่ว่าการอำเภอ ส่วนบ้านในเขตเทศบาลหรือกรุงเทพฯ ยื่นที่สำนักทะเบียนได้โดยตรง

โฉนดที่ดินไม่ได้อยู่ในรายการเอกสารของคู่มือ แต่หลายสำนักทะเบียนขอดูเพื่อยืนยันว่าที่ดินที่ปลูกบ้านเป็นของผู้ยื่นจริง พกไปด้วยจะช่วยให้จบในรอบเดียว

ขั้นตอนขอเลขที่บ้านและทะเบียนบ้านใหม่

ขั้นตอนตามคู่มือมีสามขั้น ไม่ซับซ้อนอย่างที่กลัวกัน

เมื่อสร้างบ้านเสร็จแล้ว ไปติดต่อที่สำนักทะเบียนซึ่งบ้านหลังนั้นปลูกสร้างอยู่ ถ้าอยู่ในกรุงเทพฯ คือฝ่ายทะเบียนของสำนักงานเขต ต่างจังหวัดคือที่ว่าการอำเภอหรือสำนักทะเบียนท้องถิ่น ต้องเป็นพื้นที่ที่บ้านตั้งอยู่เท่านั้น ยื่นข้ามเขตไม่ได้ เพราะต้นฉบับทะเบียนบ้านเก็บอยู่ที่สำนักทะเบียนแห่งนั้น

จากนั้นนายทะเบียนตรวจสอบหลักฐาน เมื่อถูกต้องแล้วจะจัดทำทะเบียนบ้านและสำเนาทะเบียนบ้าน แล้วมอบสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้านให้ผู้แจ้ง สำหรับบ้านปลูกใหม่ นายทะเบียนอาจออกตรวจสภาพบ้านจริงก่อนกำหนดเลขประจำบ้าน

บ้านยังสร้างไม่เสร็จ ขอเลขที่บ้านได้ไหม

ได้ และเป็นจุดที่คู่แข่งส่วนใหญ่ไม่ได้เขียนถึง คู่มือกำหนดเกณฑ์ความคืบหน้าของงานก่อสร้างไว้ชัดเจนว่าบ้านแบบไหนกำหนดเลขประจำบ้านได้แล้ว

ทะเบียนบ้านชั่วคราวที่ออกให้ระหว่างก่อสร้างจะมีข้อความกำกับว่าบ้านอยู่ระหว่างก่อสร้าง ทำให้บ้านมีเลขประจำบ้านตั้งแต่ยังสร้างไม่เสร็จ ใครที่กำลังจะยื่นขอมิเตอร์ไฟฟ้าสำหรับบ้านหลังใหม่ ควรถามการไฟฟ้าในพื้นที่ก่อนว่ารับทะเบียนบ้านชั่วคราวหรือต้องรอทะเบียนบ้านตัวจริง

มีทะเบียนบ้านชั่วคราวอีกความหมายหนึ่งที่ไม่เกี่ยวกัน คือทะเบียนที่ออกให้บ้านซึ่งปลูกในที่สาธารณะ บุกรุกป่าสงวน หรือปลูกโดยไม่ได้รับอนุญาตตามกฎหมายควบคุมอาคาร กรณีนี้คู่มือระบุว่าทะเบียนบ้านชั่วคราวเป็นเอกสารราชการที่ใช้ได้เหมือนทะเบียนบ้าน และผู้มีชื่ออยู่ในนั้นมีสิทธิและหน้าที่เช่นเดียวกับคนที่มีชื่อในทะเบียนบ้านปกติ

แจ้งช้าเกิน 15 วัน และค่าธรรมเนียมที่ต้องจ่าย

กรอบเวลาตามคู่มือคือ 15 วันนับแต่วันสร้างบ้านเสร็จ ในทางปฏิบัติคนจำนวนมากแจ้งช้ากว่านั้นโดยไม่รู้ตัว ถ้าเลยกำหนดแล้วก็ยังไปแจ้งได้ ไม่ต้องรอให้ครบรอบอะไร แต่ควรรีบไปเพราะบ้านที่ไม่มีเลขประจำบ้านจะติดขัดตั้งแต่เรื่องขอมิเตอร์ไฟฟ้าและน้ำประปา ไปจนถึงการย้ายชื่อเข้าทะเบียนบ้าน

เรื่องค่าใช้จ่าย ตารางค่าธรรมเนียมการทะเบียนราษฎรของกรมการปกครองมี 7 รายการ และไม่มีรายการใดเป็นค่าขอเลขประจำบ้านหรือค่าออกทะเบียนบ้านใหม่สำหรับบ้านปลูกใหม่ หมายความว่าขั้นตอนนี้ไม่เสียค่าธรรมเนียม ส่วนรายการที่มีค่าธรรมเนียมและคนมักสับสนว่าเป็นเรื่องเดียวกัน คือการคัดและรับรองสำเนาทะเบียนบ้าน ฉบับละ 10 บาท กับการขอรับสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้านใหม่กรณีชำรุดหรือสูญหาย ฉบับละ 30 บาท ตรวจอัตราล่าสุดได้จากตารางค่าธรรมเนียมทะเบียนราษฎรของกรมการปกครอง

ถ้ามอบหมายให้คนอื่นไปแทน หนังสือมอบหมายอาจต้องติดอากรแสตมป์ตามที่สำนักทะเบียนกำหนด ควรถามยอดที่แน่นอนกับสำนักทะเบียนในพื้นที่ก่อน

ขอทะเบียนบ้านออนไลน์ได้ไหม

ตอบให้ชัดคือ การขอเลขที่บ้านสำหรับบ้านปลูกใหม่ยังทำออนไลน์ไม่ได้ เพราะเป็นงานที่ต้องตรวจสอบสภาพบ้านและหลักฐานกรรมสิทธิ์จริง ต้องไปที่สำนักทะเบียนในพื้นที่

สิ่งที่ทำออนไลน์ได้จริงตอนนี้ผ่านแอป ThaiD คือการคัดรับรองเอกสารด้วยตัวเอง 2 รายการ ได้แก่ คัดรับรองรายการบุคคล แบบ ท.ร. 14/1 และคัดรับรองรายการประวัติบุคคล แบบ ท.ร. 12/2 ทั้งสองรายการไม่เสียค่าธรรมเนียม ปลายทางตรวจสอบความถูกต้องผ่าน QR Code ได้ภายใน 90 วันนับจากวันที่ออกหนังสือรับรอง ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการขอเลขที่บ้าน

เจ้าบ้านกับเจ้าของบ้าน ต่างกันอย่างไร

สองคำนี้ไม่ใช่สถานะเดียวกัน เจ้าของบ้านคือผู้มีกรรมสิทธิ์ในตัวบ้าน ส่วนเจ้าบ้านคือผู้ซึ่งเป็นหัวหน้าครอบครองบ้าน จะครอบครองในฐานะเจ้าของ ผู้เช่า หรือฐานะอื่นก็ได้ และเป็นคนที่มีหน้าที่แจ้งเรื่องต่าง ๆ ตามกฎหมายทะเบียนราษฎร ทั้งแจ้งเกิด แจ้งตาย แจ้งย้ายที่อยู่ และแจ้งขอเลขประจำบ้าน

คู่มือยังระบุด้วยว่า ในกรณีที่ไม่ปรากฏเจ้าบ้าน หรือเจ้าบ้านไม่อยู่ เสียชีวิต สูญหาย สาบสูญ หรือไม่สามารถปฏิบัติกิจการได้ ให้ถือว่าผู้มีหน้าที่ดูแลบ้านในขณะนั้นเป็นเจ้าบ้าน ข้อนี้ตอบคำถามที่คนถามบ่อยว่าบ้านที่ไม่มีเจ้าบ้านจะยื่นเรื่องได้ไหม คำตอบคือได้ โดยคนที่ดูแลบ้านอยู่เป็นผู้ยื่น

ทำไมต้องซื้อหรือขายบ้านกับ Talata

คนที่กำลังจะสร้างบ้านหรือซื้อบ้านมักเริ่มจากการหาที่ดินหรือบ้านที่ตรงกับงบและทำเลก่อน Talata รวมประกาศขายบ้านและที่ดินจากผู้ขายหลายรายไว้ในที่เดียว กรองตามทำเล ราคา และประเภททรัพย์ แล้วติดต่อเจ้าของประกาศได้โดยตรง

ก่อนตัดสินใจ ควรตรวจเอกสารของทรัพย์ให้ครบทั้งโฉนด สถานะเลขที่บ้าน และรายชื่อคนที่ยังอยู่ในทะเบียนบ้านหลังนั้น เพราะเป็นเรื่องที่ต้องตามแก้ทีหลังถ้าปล่อยผ่าน เทียบหลายประกาศในทำเลเดียวกันแล้วค่อยติดต่อเจ้าของประกาศผ่าน Talata เมื่อเจอหลังที่ใช่

คำถามที่พบบ่อย

สร้างบ้านเสร็จต้องแจ้งขอเลขที่บ้านภายในกี่วัน

ภายใน 15 วันนับแต่วันสร้างบ้านเสร็จ โดยเจ้าบ้านเป็นผู้แจ้งต่อนายทะเบียนผู้รับแจ้งของพื้นที่ที่บ้านตั้งอยู่ ถ้าเลยกำหนดไปแล้วก็ยังไปแจ้งได้ แต่ควรรีบเพราะบ้านที่ไม่มีเลขประจำบ้านจะติดขัดเรื่องมิเตอร์ไฟฟ้าและการย้ายชื่อเข้าทะเบียนบ้าน

ขอเลขที่บ้านและทะเบียนบ้านใหม่ เสียค่าธรรมเนียมไหม

ไม่เสีย เพราะไม่มีรายการนี้อยู่ในตารางค่าธรรมเนียมการทะเบียนราษฎรของกรมการปกครอง ส่วนที่มีค่าธรรมเนียมคือการคัดและรับรองสำเนาทะเบียนบ้าน ฉบับละ 10 บาท และการขอรับสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้านใหม่กรณีหายหรือชำรุด ฉบับละ 30 บาท

ขอเลขที่บ้านใช้เอกสารอะไรบ้าง

ตามคู่มือใช้ 4 อย่าง คือหนังสือขออนุญาตปลูกสร้างบ้านหรือหนังสือสัญญาซื้อขายบ้านถ้ามี บัตรประชาชนของเจ้าบ้าน บัตรประจำตัวของผู้แจ้งหรือผู้ได้รับมอบหมาย และหนังสือมอบหมายกรณีให้คนอื่นไปแทน ถ้าบ้านอยู่ในเขตที่มีผู้ใหญ่บ้าน ให้ขอใบรับแจ้งเกี่ยวกับบ้าน ท.ร. 9 จากผู้ใหญ่บ้านไปด้วย

บ้านสร้างไม่เสร็จต้องก่อสร้างไปแล้วแค่ไหนถึงขอเลขที่บ้านได้

ได้ ถ้าบ้านทำรากฐานและมุงหลังคาเรียบร้อยแล้ว หรือกรณีตึกและอาคารลักษณะอื่นต้องก่อสร้างไม่น้อยกว่า 50% พร้อมหนังสือรับรองจากวิศวกรหรือนายช่างโยธาที่ควบคุมงาน นายทะเบียนจะออกทะเบียนบ้านชั่วคราวที่ระบุว่าบ้านอยู่ระหว่างก่อสร้างให้

ไม่มีเจ้าบ้าน ขอทะเบียนบ้านได้ไหม

ได้ กฎหมายกำหนดว่าถ้าไม่ปรากฏเจ้าบ้าน หรือเจ้าบ้านไม่อยู่ เสียชีวิต หรือไม่สามารถปฏิบัติกิจการได้ ให้ถือว่าผู้มีหน้าที่ดูแลบ้านในขณะนั้นเป็นเจ้าบ้าน จึงยื่นเรื่องในฐานะเจ้าบ้านได้

ขอเลขที่บ้านออนไลน์ได้ไหม

ยังไม่ได้ ต้องไปยื่นที่สำนักทะเบียนในพื้นที่ที่บ้านตั้งอยู่ เพราะต้องตรวจสอบสภาพบ้านและหลักฐานจริง ส่วนแอป ThaiD ใช้คัดรับรองรายการบุคคลและรายการประวัติบุคคลได้ฟรี ซึ่งเป็นคนละบริการกัน